homo iunctus

Ik werk samen met veel mensen. Uiteenlopende mensen. Dat gaat soms goed en soms minder goed. Ik heb één van de factoren ontdekt die van invloed is op die succesvolle samenwerking. Het heeft te maken met de manier waarop mensen input van anderen ontvangen.

Ik begon te merken dat ik bij sommige mensen nooit twijfelde om gedachten, ideeën of concepten te delen. Ik wist dat ik hem of haar kon vertrouwen. Ik wist dat ik niet een maand later ergens een artikel of presentatie zou tegenkomen waar mijn idee in zat zonder enige vorm van bronvermelding. Bij sommige mensen wist ik dat niet zeker. Dat maakte me terughoudend om dingen te delen. En dat is killing voor samenwerking.

Ik begon na te denken hoe het met mijn eigen integriteit zat. Was ik zelf wel in staat integer te ontvangen? Ik betrapte me op een paar momenten dat ik dat niet had gedaan. Ik had iets verteld aan een ander alsof ik dat zelf had uitgevonden terwijl dat niet zo was. In het moment zelf voel je dat. Voelt niet lekker. Reflecterend kwam ik er achter dat dat alleen gebeurde wanneer de persoon van wie ik het idee had ‘gejat’ voor mijn gevoel ook niet integer was. Interessant om te merken hoe sterk je omgeving je gedrag en denken beïnvloedt. Wanneer de samenwerking niet lekker zit is de kans om die samenwerking meer te verslechteren dus automatisch groter. Het kost dan extra energie om die beweging te kantelen.

Sindsdien probeer ik alert te zijn in de momenten dat ik iets ontvang en deel. Als ik in het moment van ontvangen dankbaarheid voel en toon is de kans groter dat ik er integer mee om zal gaan. De ander geeft iets in vertrouwen, en dat vertrouwen vraagt om verantwoodelijkheidsgevoel. En als ik iets geef probeer ik altijd de bron te vermelden. Op die manier kan de energie die bij de bron aanwezig was weer terugkeren. En dan zijn de dingen in balans.

Zelfs als je iets nieuws bedenkt kun je dit integer delen door je inspiratiebronnen te vermelden. In al je gedrag zit namelijk altijd de omgeving besloten die dat gedrag mogelijk heeft gemaakt. Verbonden Denken is bij ontvangen en delen dus het benoemen van de personen die hebben bijgedragen. En het begint bij Integer Ontvangen. En niet bij integer delen, omdat hetgene wat je deelt voortkomt uit iets dat je daarvoor hebt ontvangen. Als je deze gedachte doortrekt kom je tot de conclusie dat al het leven start bij ontvangen.

Soms kom je een verhaal tegen dat precies vertelt wat jij wilt vertellen. Zo’n moment kan het herkennen aan symptomen als: verhoogde ademhaling, verhoogde alertheid, gevoel van energie, gevoel van urgentie. Dit overkwam me laats bij het kijken van een fantastisch filmpje van RSAnimate over een verhaal van Matthew Taylor genaamd 21st century enlightenment.

De kern gaat over het feit dat we onszelf niet kunnen zien als een geisoleerd rationeel wezen, maar juist een verbonden emotioneel wezen. Matthew pleit voor een manier van leven waarin we beter worden in het beschouwen van onze gedachten en aannames, in plaats van er onbewust door gestuurd te worden. Of zoals hij zelf zegt: “…indeed it is only by understanding that conscious thought is only part of what drives our behavior…that we become better able to exercise control & distinguish our needs from out appetites…”. Hij noemt het een “…more self-aware, socially embedded model of autonomy…”. Geweldig!

Het wordt steeds meer duidelijk dat veel modellen, waarop we ons mens- en wereldbeeld baseren hevig aan onderhoud toe zijn. Wat betekent autoom zijn? Theoretisch een interessante vraag, maar een waarvan de antwoorden vaak gevaarlijke implicaties hebben voor de praktijk. Met als gevolg dat mensen hun autonomiteit sterk overschatten. En daarmee ook hun idee van isolatie (ik-en-de-rest), verantwoordelijkheid en invloed (ik kan er niks aan doen en ik kan het niet veranderen).

Deze modellen houden we in stand door onze educatie. We leren kinderen dat zij beter of slechter zijn dan de rest van de klas en geven individuele beoordelingen. Het is dan niet zo raar dat een kind gaat geloven dat hij onafhankelijk bestaat van zijn omgeving. Met alle gevolgen van dien. Matthew pleit zeer terecht voor een balanserende factor: empathie. We kunnen onze empathische vaardigheden trainen en verbeteren. Want alles waar je energie of aandacht in steekt, groeit. Dat is het goede nieuws. Empathie is de vaardigheid die ons verbindt. En de allerbelangrijkste vorm van empathie is die naar jezelf. Wanneer je mild en liefdevol naar je eigen gedachten en gedrag kan zijn vergroot je de kans dat je gemeenschappelijke menselijkheid kan ervaren, ook bij anderen. Die gemeenschappelijkheid is de basis voor duurzame vrede. Hoe meer en hoe vaker we die kunnen ervaren, hoe sterker die wordt.

Op 20 mei vond de eindconferentie plaats van Our Common Future 2.0, waar het boek Duurzaam Denken en Doen werd gepresenteerd an overhandigd aan Ruud Lubbers. Naast het plenaire programma vonden er ook allerlei workshops plaats, die door de verschillende themateams waren georganiseerd. Ik gaf samen met Karin van der Plas de workshop van het themateam Maatschappij. Een klein verslag.

Het doel van de workshop was de deelnemer te laten ervaren wat ons eigen proces als themateam is geweest bij het schrijven van ons deelrapport. Het was mooi om te zien hoe weinig er nodig was om de groep in beweging en in contact te brengen. Sterker nog, het was soms moeilijk de beweging te stoppen!

Door drie kernvragen te beantwoorden werd de deelnemer gedwongen na te denken over de maatschappij van 2035. We werkten in tweetallen waarbij de een 2 minuten de tijd kreeg om antwoord te geven op de vraag en de ander moest luisteren en op een postit de kern van het verhaal opschrijven. Na 2 minuten wisselden we en bij de volgende vraag wisselden de deelnemers van partner. Hierdoor ontstonden in korte tijd drie flipovers met een heleboel postits. Hieronder het resultaat.

Uit vraag 1 komen duidelijk kernbehoeften naar voren die iedereen heeft: vrijheid, verbinding, welzijn, veiligheid. Onze angsten komen meestal voort uit onze behoeften. Als we iets hebben zijn we vaak tegelijkertijd bang om het te verliezen. Om deze angst los te kunnen laten is vertrouwen nodig. Vertrouwen dat onze omgeving er voor zal zorgen dat aan onze behoeften voldaan zal blijven. Dus angst en vertrouwen (liefde) zijn tegenpolen.

Een opvallende waarneming tijdens de workshop was de onmacht die werd gevoeld. De problemen lijken zo immens en de persoonlijke invloed zo klein. Hoe kun je die twee met elkaar verbinden? Door de antwoorden op vraag 2 en 3 te verbinden met de angsten uit vraag 1 konden mogelijkheden zichtbaar worden. Door zelf het goede voorbeeld te geven en de verbinding aan te gaan met de directe omgeving kun je bewustwording stimuleren en een positief alternatief laten zien. Hoe meer we denken en handelen vanuit een gevoel van gezamenlijkheid, hoe minder klein en geïsoleerd je je zult voelen. En daarmee ontwikkel je kracht en vertrouwen, precies datgene wat nodig is.

Ik wil alle deelnemers van de workshop bedanken voor hun energie in inbreng.

Iemand vroeg mij laatst wat er nodig is om initiatieven die spontaan ontstaan (vanuit zelforganisatie) te verduurzamen. In de vraag zitten eigenlijk twee, mogelijk tegenstrijdige, opvattingen. De eerste is dat het belangrijk of zinvol is om ruimte te scheppen zodat vanuit zelforganisatie initiatieven kunnen ontstaan. Dit is natuurlijk een mooi streven. Initiatieven die ‘vanzelf’ ontstaan hebben per definitie meer kans om te overleven puur door het feit dat de mate van intrinsieke motivatie in dergelijke situaties vaak hoger ligt dan in situaties waarin ideeën ‘van boven af’ worden opgelegd. De andere opvatting is dat het belangrijk of zinvol is om waardevolle initiatieven vast te houden, zodat ze hun toegevoegde waarde kunnen blijven genereren. En daar wringt ie natuurlijk. Want hoe ga je dat doen? Hoe kun je aan de ene kant de groep loslaten en ruimte bieden en aan de andere kant structuren die ontstaan bevriezen? Wanneer je dat doet zal dat automatisch de ruimte en daarmee de voorwaarde voor het ontstaan van de structuur inperken.

Een mogelijke uitweg uit dit dilemma is niet zozeer de uitkomst van het proces te willen vasthouden, maar blijvend energie stoppen in de voorwaarden die het proces in de eerste plaats mogelijk maakt. Dus vervang de vraag ‘hoe verduurzamen we de uitkomst?’ door de vragen ‘wat zorgde ervoor dat deze uitkomst kon ontstaan?’ en ‘wat kunnen we doen om de kans dat dergelijke uitkomsten ontstaan te vergroten?’. Daarmee verschuif je de focus van de inhoud naar het proces.

Een kleine nuance: het is natuurlijk wel zaak om een positief initiatief in praktijk te brengen. Je moet er mee aan de slag. Dat betekent dat energie die eerst in creëren en exploreren nu in implementeren en uitvoeren gestoken moet worden. Dit verkleint dus de creatieve ruimte. Het gaat dus om de balans. De vraag daarbij is: hoe brengen we vanuit zelforganisatie ontstaande initiatieven in de praktijk zonder de zelforganisatie zelf in gevaar te brengen? Het antwoord op deze vraag is: door contact te houden met de oorspronkelijke intentie die de zelforganisatie voedde. Concreter: door de waarom-vraag of visie niet uit het oog te verliezen. En dat gebeurd nogal eens in de operationele chaos.

Laatst op de snelweg viel het me op dat mensen rustiger gaan rijden wanneer ze de ruimte krijgen. Mensen gaan met name hard en agressief rijden wanneer de ruimte kleiner wordt. Waarschijnlijk herken je dit bij jezelf ook wel. Het leuke is dat je een keuze hebt. En de keuze heeft een ‘ripple’ effect op je omgeving. Stel dat je kiest om toe te geven aan de drang om je ruimte te ‘bewaken’: je laat anderen niet voor en gaat hard rijden, zodat je niet ‘verliest’ van de andere automobilisten. Hiermee beperk je de ruimte van anderen, die vervolgens meer reden krijgen om hun ruimte te gaan beschermen en agressiever te gaan rijden. Agressie leidt tot agressie dus.

Nu de andere keuze, namelijk de ander ruimte geven. Deze keuze levert meteen meer kalmte bij jezelf op, omdat je je beschermingsdrang en agressie los laat. De automobilist die je voor laat wordt ook rustiger. Misschien beseft hij zelf bewust of onbewust dat hij net een vriendelijk gebaar heeft ontvangen. Zijn ruimte neemt toe en dit verhoogt de kans dat hij rustiger gaat rijden en anderen ook de ruimte geeft. Rust leidt tot rust dus. Ik heb het zelf gezien op de weg dat dit zo werkt.

Ook buiten de snelweg werkt dit zo. Wanneer mensen ruimte krijgen worden ze rustig. Wanneer gedachten, angsten, emoties de ruimte krijgen worden ze rustig. En de snelste weg naar kalmte is een ander ruimte geven. Dit kan fysiek, maar ook tijdens een gesprek, een vergadering, werkverdeling, etc. Ik daag je uit om af en toe eens stil te staan bij de keuzes die je maakt omtrent ruimte, zowel voor jezelf als voor anderen.

Hoe vergroot je je waarde voor je omgeving? Door je zelfmededogen of zelfcompassie te vergroten. Dit lijkt tegenstrijdig, want de aandacht op jezelf richten wordt doorgaans niet gezien als een gezonde manier om jezelf dienstbaar te maken voor je omgeving. Toch is dit uitermate effectief. Dat komt doordat het verhogen van zelfcompassie de volgende effecten heeft:

• het versterkt je eigenwaarde en optimisme vanuit acceptatie van je eigen werkelijkheid
• het voorkomt het ontwijken van fouten of problemen
• het versterkt je emotionele stabiliteit

Wanneer deze effecten optreden wordt men steeds beter in staat om de waarde van anderen te zien en anderen te helpen.

Een mooi artikel laat zien dat er hierbij een groot verschil bestaat tussen zelfwaardering en zelfcompassie. Zelfwaardering gaat over jezelf complimenten geven en zeggen dat je knap/slim/kundig/aardig/etc bent. Op zich vrij onschuldig maar het heeft als gevaar dat er een onrealistisch positief zelfbeeld ontstaat. En dat kan als effect hebben dat mensen vervreemd raken van zichzelf. Vervreemding leidt tot angst en leidt meestal tot destructief gedrag, ofwel richting jezelf ofwel richting anderen. Een vergelijkbaar onrealistisch zelfbeeld kan ook ontstaan door de andere kant van het spectrum, zelfkritiek. Bij zelfkritiek geeft men zichzelf beschuldigingen over fouten die men bij zichzelf meent te zien. Men maakt zichzelf klein en wordt passief. Een onschuldig lijkend broertje van zelfkritiek is dan ook valse bescheidenheid. Veel mensen zullen dit als een deugd ervaren. Immers, iemand loopt niet naast zijn schoenen en stelt zichzelf bescheiden op. Die mensen zou ik graag de inaugurele rede van Mandela laten lezen. De kern van het verhaal is dat wanneer je jezelf klein maakt, je jouw omgeving geen dienst bewijst. Want de toegevoegde waarde die je in je hebt komt er niet uit en niemand kan gebruik maken van je talenten. En dat is toch zonde.

Allemaal leuk en aardig natuurlijk, maar hoe verbeter je nou zelfmededogen?

De sleutel ligt bij aandacht en acceptatie. Allereerst zul je je bewust moeten worden van de momenten van zelfkritiek en -waardering. Als dat lukt kun je jezelf de vraag stellen: accepteer ik dat ik mezelf deze kritiek of dit compliment geef? Dit is het begin. Wanneer je daar bent kan er ruimte ontstaan voor een alternatief. Bij acceptatie van wat er op dat moment gebeurt kun je de cyclus van zelfkritiek of zelfwaardering doorbreken. Je kunt je dan uitdagen door te vragen ‘wie ben ik zonder deze kritiek of zonder dit compliment?’. Het is mogelijk dat je op een gegeven moment niet eens meer een antwoord op die vraag nodig hebt en er alleen een gevoel van warmte optreed. Dat betekent dat je hart opengaat

Het vlinder effect (in het Engels butterfly effect genoemd) duidt op een fenomeen uit de chaostheorie dat beschrijft hoe een kleine wijziging in de begincondities van een dynamisch systeem grote effecten kan hebben op de langere termijn. Dat wil zeggen, een kleine onbeduidende gebeurtenis kan grote gevolgen hebben voor de richting waarin iets verandert. Dit geldt zeker ook voor menselijk gedrag en het effect daarvan op zijn omgeving.

Stel, je rijdt met je auto over straat en ineens moet je hard op de rem voor een overstekende scooter. Je maakt oogcontact met de scooterrijder en je primaire reactie vanuit de schrik is boosheid. De scooterrijder is net zo geschrokken als jij en ziet je boze blik en gebaren. Hij rijdt verder met een slecht gevoel en baalt. Verderop komt hij aan bij een winkel en gaat naar binnen. Door zijn boosheid heeft hij minder geduld en is kortaf tegen de winkelier. De winkelier is moe omdat de zaken niet zo goed gaan en nou moet hij ook nog omgaan met deze nare klant. ‘s-Avonds komt hij thuis en probeert zijn frustratie binnen te houden. Zijn vrouw klaagt dat hij niks zegt en het lukt hem niet daar rustig op te reageren. Hij wordt kwaad en haalt in zijn woede uit naar zijn vrouw. Dat was net de druppel en zijn vrouw besluit te scheiden. De man verliest zijn vrouw en haar steun en daardoor lukt het hem ook niet meer zijn winkel draaiende te houden. Hij gaat failliet raakt aan lager wal. Hij raakt aan de drank en op een slechte avond komt hij zijn ex-vrouw tegen met haar nieuwe vriend. In zijn dronken staat kan hij zich niet beheersen en vliegt de vriend aan. De rest van het verhaal kun je zelf invullen.

Dit is uiteraard een fictief verhaal, maar de essentie is zo werkelijk als wat. In een alternatieve versie van dezelfde geschiedenis kun je je voorstellen dat je bij de eerste ontmoeting met de scooterrijder wel geduldig kon blijven. Je schrikt, maar ziet aan de gelaatsuitdrukking van de scooterrijder dat hij ook geschrokken is. Je bent blij dat er niks is gebeurd en steekt je open hand omhoog en glimlacht naar de scooterrijder. Deze is opgelucht want hij had een boze reactie gevreesd. Hij rijdt verder en gaat de winkel in. Hij blijft vriendelijk, maakt nog een grap en bedankt de winkelier. De winkelier wordt iets rustiger en vrolijker dan daarvoor en sluit enigszins voldaan zin winkel. Thuis bij zijn vrouw geeft hij haar een zoen en ze praten samen over de lastige tijden van de winkel. Zijn vrouw besluit hem te gaan helpen en dat maakt net het verschil om de winkel weer beter te laten lopen.

Ok, het idee is duidelijk. Een klein moment, een glimlach in plaats van een boze vuist, kan op subtiele wijze doorkaatsen in de omgeving op manieren die we meestal niet zien. Daarom lijkt zo’n moment ook onbelangrijk in het grotere geheel. Maar de realiteit is vaak anders. Het is te vergelijken met een steen die in het water wordt gegooid en een serie kringen veroorzaakt in de vijver. Wanneer het op de plek waar de steen is gegooid al weer rustig is, komen de golven pas aan bij de oever.

Probeer eens op te letten in je eigen omgeving. Hoe vaak gebeurt het dat je blij wordt van een vrolijk persoon die fluitend voorbij fietst of iemand die zo maar glimlacht. Of dat je geïrriteerd raakt van een bus die net voor je neus wegrijdt. Kun je nagaan hoe deze momenten doorsijpelen in de rest van de dag of week? Hoe meer je dit gaat zien, hoe meer je ziet dat je een keuze hebt. Hoe snel kun je een nare gebeurtenis loslaten en de negatieve keten doorbreken? Hoe vaak lukt het om een positieve keten te beginnen? Hopelijk lukt het ons steeds beter de invloed van ons eigen gedrag te zien en de verantwoordelijkheid te pakken die hiermee samenhangt. Wanneer voldoende mensen van dit principe doordrongen zijn kan dit de levenskwaliteit sterk verhogen. In deze gedachte zit veel hoop.

De Verbonden Mens is zich bewust van de interafhankelijkheid met zijn omgeving. Dit besef versterkt de intentie om bruggen te bouwen, overeenkomsten te zoeken met anderen in plaats van verschillen. Alleen maar aandacht geven aan wat ons verschillend maakt, vaak vanuit angst ingegeven, leidt alleen tot afstand en vervreemding. En vervreemding van onze omgeving betekent automatisch vervreemding van onszelf. Dit is wat de Verbonden Mens inziet.

Dit inzicht zorgt voor ander soort communicatie. Doordat er van ego minder sprake is zal er ook minder aanleiding zijn dit ego af te schermen. Noodzaak tot defensieve of agressieve communicatie zwakt dan af en er ontstaat ruimte voor dialoog. Het verschil tussen dialoog en discussie is de afwezigheid cq. aanwezigheid van de intentie om te willen winnen. Een dialoog is een open exploratie van ideeën, waarbij alle partijen (dit kunnen meer dan 2 zijn) bereid en in staat zijn hun eigen ideeën en concepten ‘los’ te houden. Het doel van een dialoog is een dieper inzicht dat gedeeld wordt door alle partijen. Het doel van een discussie is het eigen standpunt te verdedigen en de ander overtuigen middels argumenten. Discussie uit het Latijn betekent ook in stukken hakken, verdelen. Dialoog komt uit het Grieks en betekent woord of rede die ergens doorheen beweegt (dia = doorheen, logos = woord, rede). Deze vrije beweging van concepten staat inderdaad in sterk contrast met de scherp afgebakende, statische ruimte van een discussie.

Volgens de fysicus David Bohm is dialoog zelfs de basis voor alle creatieve processen. In een dialoog kunnen nieuwe ideeën ontstaan die gedeeld en gedragen worden door alle partijen. Deze creativiteit hebben we hard nodig om de complexe problemen in de wereld op te kunnen lossen. Ook de Dalai Lama pleit al jaren voor dialoog als middel om groepen en volken nader tot elkaar te brengen. Elke dialoog tussen mensen zou moeten beginnen met datgene wat hen verbindt en niet met datgene wat hen verschillend maakt.

Daarom nodig ik de lezer uit om de komende week na te gaan wat de verhouding is tussen het aantal discussies en het aantal dialogen waar men bij betrokken is. Vervolgens kun je de vraag stellen hoe vaak men bewust voor de discussie of de dialoog kiest. Wanneer men teleurgesteld is in het aantal dialogen kan men de vraag stellen wat men probeert te verdedigen of vast te houden. De slotvraag is dan wat er zou gebeuren als men datgene wat wordt vastgehouden los zou laten. Blijf nieuwsgierig!

Een van de mooiste spreuken voor aan de wand vind ik ‘with great power comes great responsibility’. Een spreuk die naar ik meen afkomstig is van de oom van Spiderman. Deze wijsheid wordt nog doorgaans te weinig erkent en geleefd in de wereld, kijk maar naar de wereldpolitiek en het gedrag van grote multinationals. Voor politiek en het bedrijfsleven is de macht die zij dragen goed voor te stellen. Maar hoe zit het met het individu? Hoe groot is de impact van het gedrag van 1 persoon? Volgens Obama is deze groter dan we doorgaans denken. En hij is niet de enige. Veel vooraanstaande denkers over verandering en sociale dynamica stellen dat een individu een grote invloed kan hebben in zijn omgeving. Voor degene die menen dat de massa het voor het zeggen heeft: het is bewezen dat voor het veranderen van een groep je maar een kritieke massa van 20% nodig hebt om de rest te laten volgen.

Een goed voorbeeld van de macht van het individu wordt gegeven door Richard Dawkins en het begrip ‘meme’. Een meme is een idee dat zich verspreid door informatiedragers, grotendeels de hersenen van mensen. Een meme kan gezien worden als een entiteit dat, net als biologische entiteiten, zichzelf wil voortplanten. Het bestaat echter niet uit koolstofverbindingen, maar uit informatie. Een mooi verhaal over de kracht van dit idee wordt gegeven door de filosoof Daniel Dennett tijdens een TED talk in 2002. Sommige memen zijn kwaadaardig en hebben destructieve gevolgen voor mens en natuur. Het verspreiden van een idee is dus instrument van macht. Het kan zich verspreiden en zijn effect hebben op grote groepen mensen en landen. Deze macht brengt dus automatisch verantwoordelijkheid met zich mee. De keuze is aan ieder om deze verantwoordelijkheid te pakken. Door die te pakken verhoog je je menselijkheid.

De moeilijkheid van verantwoordelijkheid is wanneer deze gedeeld wordt door een groep – gedeelde verantwoordelijkheid. In die situatie kan het lijken alsof de groep verantwoordelijk is en niet meer het individu. We kennen allemaal verhalen van mensen die verdrinken terwijl 20 man staan toe te kijken. Gedeelde verantwoordelijkheid. Wanneer niemand persoonlijke verantwoordelijkheid voelt en pakt in een groep valt de groep terug naar een lager beschavingsniveau. De groep maakt van zichzelf tevens een slachtoffer. ‘Wij hebben niet voor deze situatie gekozen en hoeven hem ook niet te veranderen.’ Gedeelde verantwoordelijkheid maakt groepsverandering zo lastig. Maar wellicht geeft het toepassen van de 20%-regel hoop. Als van de groep van 20 man er 4 waren begonnen met hun verantwoordelijkheid te pakken, dan zou de kans groot zijn dat de rest zou volgen.

Voor mij is de volgende gedachte een goede prikkel om mijn verantwoordelijkheid te voelen. In een groep van 100 mensen maken al die mensen maar 1 keer deel uit van mijn omgeving, maar ik maak 100 keer deel uit van de omgeving van een ander.

Ga eens na hoe vaak je een idee doorgeeft waar je eigenlijk niet achter staat? Of hoe vaak je een opening ziet om je omgeving te verbeteren maar daar niet naar handelt? Wanneer je teleurgesteld bent in jezelf na deze oefening, bedenk dan dat deze eerlijkheid in jezelf de stap is naar wezenlijke verandering. Hoe mededogend kun je zijn naar jezelf op momenten dat het je niet lukt het het juiste te doen? En hoe goed kun je genieten van de kleine momenten dat het wel lukt?

Vertrouwen is een noodzakelijk ingrediënt voor positief gedrag en verandering. Vertrouwen dat het goed komt staat tegenover angst dat het mis zal gaan. Beide kunnen aansporen tot actie, maar de aard en duurzaamheid van deze actie zal sterk verschillen. Om in beweging te blijven en te bouwen aan een betere toekomst is vertrouwen dat die toekomst mogelijk is essentieel. Daarmee grenst vertrouwen aan geloof. Niet zo zeer geloof in de religieuze zin, maar een algemeen diep geloof in de menselijke potentie of in de natuur.

In vertrouwen zit ook een onvoorwaardelijkheid. Vertrouwen in een goede afloop heeft alleen kracht als deze onwankelbaar blijft bij twijfel en tegenslag. Je kan het zien in de ogen van een klein kind. Ze kunnen je aankijken met het vertrouwen van ‘jij beschermt mij toch?’ of ‘jij bent toch een volwassene en zorgt ervoor dat alles goed komt?’. Dat vertrouwen werkt motiverend. En motivatie vanuit vertrouwen of geloof werkt ook onvoorwaardelijk. Daarom is vertrouwen een kern-eigenschap van de homo iunctus.